Home

Invalshoeken
– Kunst, wetenschap en techniek | Empirisch onderzoek
– Kunstenaar en opdrachtgever: politieke en economische macht | Organisatie samenleving: de Republiek zoekt zijn plaats tussen grootmachten (17e eeuw): Amsterdam ‘centrum wereldhandel’
– Kunst en esthetica | Natuur: zichtbare (goddelijke) natuur
– Kunst intercultureel | Schilderijen, flora, fauna, mensen, landschappen: vreemde landen als reisverslag door Hollandse ogen

Het is de 17e eeuw. Nederland is in oorlog met Spanje. [1] Dit heeft negatieve invloed op de handel met Portugal omdat Spanje en Portugal in deze periode (1580-1640) dezelfde koning hebben. Nederland kan niet zelf handel drijven met het oosten omdat Portugal de zeevaartroutes naar Azie geheim houdt. Dit is de aanleiding voor het feit dat Nederland zelf de route naar Indie probeert te vinden.

Bij de eerste pogingen probeert men via het Noord Oosten doorvaart te vinden naar Azie. Hiervan is vooral de reis van Willem Barentsz bekend, de laatste van de drie die hij maakte – in 1594, 1595 en 1596/1597. [2]  Op deze reis wordt Spitsbergen ontdekt en vindt de beroemde overwintering op Nova Zembla plaats.
Later probeert men rond het zuidpunt van Afrika naar Indonesië te varen en hier slaagt Cornelis Houtman als eerste in. Deze overwinning krijgt veel navolging. Zoveel navolging dat de Verenigde Oost Indische Compagnie wordt opgericht. In deze compagnie worden de verschillende concurrerende maatschappijen samengevoegd. [3]

De VOC
Op 20 maart 1602 krijgt de VOC formeel toestemming van de Staten Generaal om aan de slag te gaan. Met de komst van de VOC wordt ook de aandelenhandel geboren. Iedereen mag meedoen. En iedereen doet mee. Een bierbrouwer, een bakker, een predikant: allemaal geloven ze in de belofte van de VOC en allemaal willen ze een graantje meepikken van de winst. [4]

Allegorische voorstelling van de Amsterdamse Kamer van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, Nicolaas Verkolje, 1702 - 1746 olieverf op doek, h 59,5cm × b 85cm.

Allegorische voorstelling van de Amsterdamse Kamer van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, Nicolaas Verkolje, 1702 – 1746
olieverf op doek, h 59,5cm × b 85cm.

Wat de VOC zo speciaal en anders maakt is het feit dat de VOC niet alleen toestemming krijgt handel te voeren maar ook om nieuwe handelsplekken op te zoeken. Dus om forten te bouwen, oorlogen te voeren en verdragen te sluiten. Men wil zich ook echt gaan vestigen in Azie. De VOC wil namelijk de monopolie bemachtigen over de specerijen en heeft hier alles voor over. [4] [5]

De wereld in
De Verenigde Oostindische Compagnie en de Nederlandse West-Indische Compagnie verkrijgen niet alleen het monopolie op de specerijenhandel, ook beheersen hun schepen de wereldzeeën. [6] Dit is erg tegen de zin van Engeland, dat na-ijverig is op het economisch succes van de Republiek. Hoewel zij allebei tegen de Spanjaarden gevochten hadden tijdens de Tachtigjarige oorlog staan de twee landen lijnrecht tegenover elkaar op het moment dat de Republiek een groot koloniaal rijk verovert. Dit leidt tot de Engelse oorlogen. [7]

Korte tijd lijkt de Republiek zeer succesvol te zijn in Brazilie. De Nederlanders zijn erin geslaagd de kust tussen de monding van de Amazone en de Sao Fransisco (een rivier ten zuiden van Recife) op de Portugezen te veroveren. Onder gouverneur-generaal Johan Maurits van Nassau-Siegen (1637-1644) is de winstgevende suikerhandel nu grotendeels in Nederlandse handen. [8]

Gezicht op Olinda, Brazilië, Frans Jansz. Post, 1662 olieverf op doek, h 107,5cm × b 172,5cm.

Gezicht op Olinda, Brazilië, Frans Jansz. Post, 1662
olieverf op doek, h 107,5cm × b 172,5cm.

Curacao wordt veroverd in 1634. In 1648 zijn ook Aruba en Bonaire in Nederlandse handen. Een veelbelovende kolonie in Noord-Amerika wordt Nieuw-Amsterdam.

Ook de prominente rol die Nederland later gaat spelen in de slavenhandel is het gevolg van een reeks veroveringen op de Portugezen. Handelsroutes van slaven lopen in de zeventiende eeuw grotendeels via Elmina in Ghana (Goudkust) naar Brazilië en de Caribische eilanden. Elmina wordt in 1637 veroverd, Aximin 1642. In 1641 wordt onder aanvoering van Pieter Corneliszoon ook Angola veroverd. [6]

Op onderzoek uit
Ook kunstenaars gaan de wereld onderzoeken. Deze honger naar kennis van wereld en natuur is begonnen in de 15e en 16e eeuw. Leonardo da Vinci bijvoorbeeld besteedde veel tijd aan experimenten en studies naar de natuur en haar verschijnselen. Hij noteerde zijn waarnemingen in aantekenboeken. Dat Leonado zijn reultaten op papier vastlegde geeft een verbreding van het werkterrein van kunstenaars aan. Zij krijgen tot de taak de natuur in al haar verschijningsvormen te documenteren. Er ontstaan honderden boeken over allerlei onderwerpen: planten, dieren, schelpen, mineralen, onbekende rassen en ook nieuw ontdekte werelddelen. Ontdekkingsreizigers nemen namelijk kunstenaars mee op reis, die uiteindelijk een schat aan afbeeldingen nalaten. [9]

Bertina Kramer

Boeken
[1] Belien, H.M., van Deursen, A.T., van Setten, G.J. (1995). Gestalten van de Gouden Eeuw. Amsterdam, Bert Bakker

Internetbronnen
[2] Willem Barentsz (2013). De Willem Barentsz. Geraadpleegd op 5 februari 2013 van http://dewillembarentsz.nl/
[3] Wikipedia (2013). Vereenigde Oostindische Compagnie. Geraadpleegd op 5 februari 2013 van http://nl.wikipedia.org/wiki/Vereenigde_Oostindische_Compagnie
[4] VPRO/NTR (2013). Een Wereldonderneming. Uitzending op 8 januari 2013 20:25 op Nederland 2, van http://goudeneeuw.ntr.nl/krant/afleveringen/#/overzicht/5/
[5] Historisch Nieuwsblad (2013). VOC – Verenigde Oostindische Compagnie. Geraadpleegd op 20 maart 2013 van http://www.historischnieuwsblad.nl/thema/VOC/index.html
[6] Wikipedia (2013). Gouden Eeuw (Nederland). Geraadpleegd op 20 maart 2013 van http://nl.wikipedia.org/wiki/Gouden_Eeuw_(Nederland)
[7] VOC Site (2013). Engelse oorlogen. Geraadpleegd op 23 maart 2013 van http://www.vocsite.nl/geschiedenis/engelseoorlogen.html
[8] Ambassade van Brazilie Den Haag (2013). Nederlands Indie. Geraadpleegd op 2 april 2013 van http://www.brazilianembassy.nl/nederlands/emb_12.htm

Artikelen
[9] Fuchs, R., Rijnders, M. (1982). Aspecten van de Nederlandse kunstgeschiedenis. Ontdekken/ 17de eeuwse verzamelingen. 1982.

Afbeeldingen op volgorde
[1] https://www.rijksmuseum.nl/nl/search/objecten?q=brazilie&p=1&ps=12#/SK-A-742,0
[2] https://www.rijksmuseum.nl/nl/search/objecten?q=brazilie&p=1&ps=12#/SK-A-742,0

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s