Home
Invalshoeken
– Kunst en esthetica | Natuur: zichtbare (goddelijke) natuur
– Kunst intercultureel | Schilderijen, flora, fauna, mensen: landschappen vreemde landen door Hollandse ogen 

We zijn gekomen in het jaar 1636. Albert Eckhout is een jonge Nederlandse schilder. Hij moet zo’n 29 jaar zijn als hij dit jaar, samen met Frans Post, wordt uitgenodigd om deel te nemen aan een handelsreis naar Zuid Amerika. [1] Dat moet wat geweest zijn in die tijd; vliegtuigen waarmee je in een etmaal naar de andere kant van de wereld vliegt waren in de 17e eeuw natuurlijk nog complete toekomstmuziek. 

Eckhout krijgt de opdracht om in Brazilie de verschillende bevolkingsgroepen, de rijke flora en fauna van het land en het landschap zelf vast te leggen. [2] Het werk wat hij naar aanleiding van deze opdracht maakt, maakt Eckhout beroemd. [3] Albert Ekchout schildert potretten van indianen, slaven en stillevens van de groente- en fruitsoorten en tallozen exotische dieren. Daarnaast maakt hij honderden studies van planten, beesten en vruchten.Zijn levensgrote afbeeldingen van de toenmalige inwoners van Brazilie moeten diepe indruk hebben gemaakt op de Hollandse burgers. Eckhout schildert verschillende bevolkingsgroepen: de Tupi indianen, de Tapuya indianen, de mulatten, de mestiezen en de afro-afrikanen. De laatsten zijn hoogst waarschijnlijk als slaven naar Brazilie gebracht. Van elke groep portretteert hij een vrouw en een man.

Met de weergave van voorwerpen en scènes op de achtergrond geeft Albert Eckhout informatie over de verschillende culturen en gewoontes van de betreffende figuren. Zo is bijvoorbeeld op de achtergrond van het schilderij met de Tupi indiaan (zie eerstvolgende afbeelding) te zien hoe een aantal mensen hun kleren en tegelijkertijd zichzelf wast. Dit verwijst naar hun gewoonte zich dagelijks te wassen. De afgebeelde Tupi-vrouw staat voor een landschap van akkers met citrus- en palmbomen met in de verte een koloniaal huis. [4]

Tupi indiaan, Albert Eckhout, 1641 olieverf op doek, h 273cm x b 163cm

De Tupi’s die op Europese plantages werkten en zich bekeerden tot het Christendom werden door de Nederlanders gezien als de echte Brazilianen. Naar Nederlandse maatstaven waren de Tupi indianen namelijk het meest beschaafd. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Tapuya indianen. Deze inwoners van Brazilie aten hun eigen doden op. De gemiddelde Nederlander wist niet wat hij hoorde. De Tupi’s deden dit omdat ze stoffelijke resten niet toevertrouwden aan de aarde. Op de onderstaande afbeelding zie je hoe Eckhout dit kannibalisme afbeeldt door een vrouw te laten zien met een afgehakte arm in haar hand en een man op de rug waar een been uitsteekt. Dit soort toestanden waren in de ogen van de Westerlingen natuurlijk afkeurenswaardig. [4]

Tapuya vrouw, Albert Eckhout, 1641 olieverf op doek, h 264cm x b 159cm

Opvallend ook is het grote onderstaande schilderij met daarop dansende Tapuya indianen. Voor de Europeanen was dit vermakelijk! De manier van dansen was al opmerkelijk, laat staan het feit dat de dans naakt werd uitgevoerd. De preutse hollanders wisten niet wat ze zagen. [4]

Dansende Tapuya indianen, Albert Eckhout, 17e eeuw olieverf op doek, h 172cm x b 295cm

Eckhout’s levensgrote afbeeldingen van de Brazilianen en zijn weergaven van de exotische vruchten en planten zijn de oudst bewaard gebleven schilderijen van de Braziliaanse bevolking en natuur. Daarom, en om zijn originele visie en onconventionele aanpak neemt Albert Eckhout vandaag de dag een bijzondere plaats in binnen de 17e eeuwse schiderkunst. In 1644 keert Eckhout terug naar Euopa. Hij gaat in Groningen en Amersfoort wonen. Vandaag de dag bevinden vierentwintig werken van hem in het National Museum van Kopenhagen, 700 tekeningen in Krakau (Polen) en een aantal decoraties in het Museum Flehite in Amersfoort.

Bertina Kramer

Boeken
[1] Van den Bogaart, E., Duparc, F. J. (1979). Zo wijd de wereld strekt. Den Haag, Koninklijk Kabinet van Schilderijen Mauritshuis.

Artikelen
[2] Fuchs, R., Rijnders, M. (1982). Aspecten van de Nederlandse kunstgeschiedenis. Ontdekken/ 17de eeuwse verzamelingen. 1982.

Internetbronnen
[3] Wikipedia (2013). Albert Eckhout. Geraadpleegd op 2 februari 2013 van http://nl.wikipedia.org/wiki/Albert_Eckhout
[4] Cultuurarchief (2004). Albert Eckhout. Geraadpleegd op 23 maart 2013 van http://www.cultuurarchief.nl/tentoonstellingen/0403alberteckhout.htm

Afbeeldingen op volgorde
[1] http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/56/India_tupi.jpg
[2] http://natmus.dk/historisk-viden/temaer/genstande-af-enestaaende-betydning/genstande-fra-etnografisk-samling/tarairiu-kvinde/
[3] http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/Dança_dos_Tapuias.jpg

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s