Home
Tijdbalk: Genres in de schilderkunst

Tijdbalk: Genres in de schilderkunst

-In 1604 schrijft Karel van Mander het al in zijn Schilder-boeck: over de wonderlijke dingen die Michelangelo da Caravaggio in Rome aan het doen was.

Het Caravaggisme loopt als een rode draad door mijn uiteenzetting heen van de Nederlandse schilderkunst. Het begint met de italianisanten, noordelijke kunstenaars die op hun ‘Groote Tour’ annex studiereis naar de eeuwige stad in aanraking komen met de “laatste bewegingen” van het kunstenaarsvak. Zo ook Peter Paul Rubens die zich in Italië laat inspireren door de heersende maar uiteenlopende barokke stijlen van Caravaggio en diens tegenpool Annibale Carracci. Italiaanse kunstenaars die volgens sommige critici de schilderkunst hebben gered van het maniërisme. Terug in Antwerpen heeft Rubens met zijn atelier, het schilderhuys, vele leerlingen en zal hij uitgroeien tot de beroemdste schilder van Europa en zijn invloed laten gelden op de jonge Rembrandt van Rijn.

Maar daarover dadelijk meer…

Allereerst is er een geïsoleerde groep kunstenaars, de Utrechtse Caravaggisten. Een groep die, zoals later zal blijken, de ontbrekende schakel is tussen Caravaggio enerzijds en Frans Hals en Johannes Vermeer anderzijds. Want de houding van personen, het weergeven van half figuren en zelfs kleurgebruik bij de laatstgenoemde grootmeesters uit respectievelijk Haarlem en Delft zijn te herleiden tot deze Utrechtse groep. Een groep die zich sterk laten beïnvloeden door het naturalisme en chiaroscuro gebruik van de Italiaan waar hun naam aan is ontleend. En Rembrandt dan? Vanuit Amsterdam stelt hij in zijn veelal historische stukken en zelfportretten, evenals Caravaggio, de waarheid en oprechtheid boven harmonie en de schoonheid. Rembrandt was evenals de universele Rubens een fervent verzamelaar en beide kunstenaars gebruikten hun verzameling rariteiten met enige regelmaat als stoffering voor hun schilderijen.

Gelijktijdig met deze Caravaggistische tendensen ontwikkelt er zich in het protestante noorden een zeer oorspronkelijke en originele barokke schilderkunst die parallel lijkt te lopen met de Gouden Eeuw. Een eeuw waarin er voor het eerst in Europa een bloeiende kunstmarkt ontstaat en hierdoor de positie van de kunstenaar verandert. Want in het calvinistische noorden maakt men veelal werk voor de eventuele koper. Dit op een zeer oorspronkelijke en originele manier. Veelal geïnspireerd op Vlaamse voorbeelden ontstaan er allerlei nieuwe autonome genres in de Nederlandse schilderkunst, zoals landschap, interieur, stadsgezicht en stilleven. Genres die voorheen als stoffering voor historische schilderijen dienden waarbij stofuitdrukking en het Hollands gevoel voor realisme, in tegenstelling tot het geïdealiseerde beeld van de Italianen, een steeds belangrijkere plaats gaan innemen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s