Home

Verzamelen doen mensen al sinds de oudheid. Het was ooit zelfs de manier om in leven te blijven, de jagers en de verzamelaars waren onze verre voorouders. In de middeleeuwen waren het voornamelijk kloostergemeenschappen en vorsten voor wie een kostbare verzameling hun status en prestige vergrootte.

Aan het eind van deze middeleeuwen kwam een nieuwe vorm van verzamelen op; de encyclopedische. Zij had twee uitgangspunten:

– Naturalia, onbewerkte voorwerpen uit de natuur, bijvoorbeeld:
Schelpen, gesteenten ( mineralen, lapides) vreemde planten en vruchten, insekten en opgezette zoogdieren, houtsoorten en wortels.

– Artificialia, produkten van menselijke handigheid, zoals:
Kunstig gedraaid hout, gesneden ivoor, goud en zilveren smeedwerk, antiquiteiten, sieraden , schilderijen en prenten.

Het merendeel van de verzamelingen had een gemengd karakter, verzamelingen die in zijn geheel uit naturalia of artificialia bestonden, waren in de minderheid. Aartshertog Leopold Wilhelm, landvoogd over de Zuidelijke Nederlanden had een gigantische verzameling van ongeveer 1400 schilderijen waarvan de Italiaanse meesters zijn grote trots was.

De welgestelde burgers brachten alles bij elkaar wat ongewoon was. Dit werd in huis bewaard in de zogenoemde konst-en wonderkamer. Deze kamers lieten de bezoekers zien hoe welgesteld de bezitter was maar ook hoe ontwikkeld en wereldwijs!

Ook speelden religieuze motieven een rol. Het idee uit de renaissance dat belangstelling voor ongewone dingen zondig was, ging niet langer op. Vanuit het christelijke idee dat God zich in alle dingen op aarde openbaart (Hij heeft het namelijk ook geschapen) verzamelde men eigenlijk de wereld in het klein om zich heen. In die kleine wereld moest het liefst van elk van de drie rijken der natuur ( stenen, planten en dieren)een exemplaar per soort aanwezig zijn.

Image

Konst-en wunderkammer, Frans Francken the Younger, 1636

De belangrijkste reden echter was toch het bevredigen van de nieuwsgierigheid (curiositas) die zich uitstrekte over verschillende gebieden.

Tot slot was een uitgebreide verzameling een goede investering, soms wist een verzamelaar met zijn collectie de aandacht te trekken van belangrijke mensen zoals vorsten en wetenschappers en kwamen er zelfs mensen uit het buitenland om de verzameling te bekijken!

Image

routes van de V.O.C en W.I.C

Belangrijk was een regelmatige nieuwe aanwinst voor de collectie. Daar zorgde de Vereenigde Oostindische Compagnie (V.O.C) voor samen met de West Indische Compagnie (W.I.C). Deze particuliere Nederlandse handelsondernemingen hadden een monopolie op overzeese gebieden en via deze reizen kwamen talloze nieuw ontdekte planten en dieren naar de Nederlanden waar ze verkocht werden aan particulieren. Ook werden allerlei exotica verkocht via veilingen en verkopingen. Deze veilingen werden onder andere georganiseerd door de kamers van de V.O.C zelf in bijvoorbeeld Amsterdam en Hoorn. routes van de V.O.C en W.I.C

Een apart te noemen onderdeel van de artificialia is, naast allerlei beelden, munten en siervoorwerpen de uitgebreide schilderijen-en tekeningen collectie. Er zijn uit die tijd ruim 180 schitterende verzamelingen bekend, in Amsterdam alleen al zo’n 90 stuks. Veel verzamelaars waren bijzonder vermogend en daartoe behoorden onder meer regenten en kooplieden zoals Philips de Flines, Nicolaes Witsen en Henri d’Acquet. Ook geleerden als Frederick Ruysch en kunstenaars als Rembrandt van Rijn en Simon Schijnvoet hielden dit soort verzamelingen als studiemateriaal.

Image

Een tekening werd in een kunstboek bewaard

Het contact tussen liefhebbers en geleerden in binnen-en buitenland was heel intensief en dat bestond niet alleen uit verkoop en ruil maar ook uitlenen van bijvoorbeeld natuurhistorische boeken aan elkaar. Bijzondere tekeningen en aquarellen werden bij elkaar gebonden.

Francisca Garritsen

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s