Home

Bekende rederijkerskamers zijn onder andere De Eglentier en Het wit Lavendel uit Amsterdam. In steden met een liberaal cultuurbeleid, zoals Amsterdam, nam het drama in de renaissance een heel bijzondere plaats in.[1]

De Eglentier was een oude Hollandse kamer die in 1517 of 1518 is samengesmolten uit oudere rederijkerskamers. In de jaren 1570 was de kamer door het katholieke stadsbestuur verboden wegens zijn ‘reformatorische gezindheid’, maar later in 1578 werd ze opnieuw opgericht door Hendrik Laurensz Spiegel (1549-1612)[2]. Het blazoen van deze kamer bestond uit een bloeiende egelantier (een wilde roos, symbool van de liefde), in de vorm van een kruis met daaraan hangend een Christusfiguur. De bijbehorende lijfspreuk was ‘in Liefde Bloeyende’. Na 1585 (na de val van Antwerpen) werd De Eglentier de belangrijkste rederijkerskamer. [3] Binnen De Eglentier waren de auteurs met name geïnspireerd door het klassieke drama.[4]

De Brabantse kamer Het wit Lavendel had het devies ‘Uit levender Jonst (=liefde). Deze kamer was gesticht in 1598 door uitgeweken Zuid-Nederlanders. Onder andere Abraham de Koningh en Joost van den Vondel waren lid van deze kamer.[5] In Het wit Lavendel oriënteerde men zich in de eerste instantie niet  op de klassieke tragedie, maar vooral op het Bijbelse schooldrama. Deze spelen waren ernstig en hadden een religieuze thematiek. De auteurs benadrukten graag de overeenkomst tussen het lot van het Joodse en dat van het Nederlandse volk.[6]

Rond 1610 komt er langzaam een einde aan de oude gewoonte dat de rederijkers van de stad in de openlucht speelden (bij hoogtijdagen en bij kermissen) zonder dat het publiek ervoor hoefde te betalen. De Eglentier begon met het heffen van entree voor toneelvoorstellingen binnenshuis, in hun vaste vergaderplaats op de zolder van de Kleine Vleeshal, de vroegere Margrietenkapel. Met deze betaalde voorstellingen werd de basis gelegd voor een professioneel toneel. Een deel van de winst van de voorstellingen werd geschonken aan stedelijke liefdadige instellingen. De Eglentier steunde het Oude Mannen- en Vrouwen Gasthuis[7]. Het wit Lavendel begon pas in 1622 een financiële relatie met de stad, zij steunden het Burgerweeshuis.[8] Door hun financiële bijdrage kregen de kamers een extra belangrijke functie in hun relatie tot het stadsbestuur. De positie werd versterkt naarmate het publiek steeds meer toenam.[9]

In het tweede decennium van de zeventiende eeuw waren de jurist Hooft, de schilder Gebrand Adriaensz Bredero en de arts Samuel Coster de topauteurs van De Eglentier. De leden van de Eglentier kwamen in de eerste instantie hoofdzakelijk uit de gegoede burgerij, maar in de zeventiende eeuw kwamen de leden uit diverse klassen. Bredero schrijft in 1613 een rijmbrief aan zijn kamerbroeder, Jan Jacobszoom Visscher, waarin hij zich beklaagt over de verregaande wanorde en onderlinge ruzies binnen de kamer, veroorzaakt door ‘bengels woest, en grootse gecken’. Het betrof hier weinig ontwikkelde acteurs, die zelf niet in poëzie waren geïnteresseerd en ontevreden waren over hun rollen die ze toebedeeld kregen.

Hooft kreeg van het kamerbestuur de opdracht om middels een reorganisatie de kamer te saneren om te voorkomen dat de ongeleerde acteurs de overhand zouden krijgen. Een regelement, ook gedateerd op 9 maart 1613, beschreef een beperking van het lidmaatschap en een strikte hiërarchie van stemhebbende en stemloze ‘scholieren’. Het stemhebbend lidmaatschap van wat nu de ‘dichtschool’ werd genoemd, werd gereserveerd voor diegenen die bekend stonden als een goed dichter, terwijl een acteur stemloos lid kon worden. Deze acteurs mochten geen rol weigeren, op straffe van een gulden. Hiernaast waren ook ‘spelende gesellen’ die geen lid waren en werden beloond met een maaltijd of fraaie voorwerpen. Andere stemloze leden die werden toegelaten waren muzikanten, schilders en beeldhouwers.[10]

De moeilijkheden binnen De Eglentier bleven echter bestaan en in 1617 splitste Samuel Coster zich met een groep (met o.a. Hooft en Bredero) zich af en richtte de rederijkerskamer de Eerste Nederduytsche Academie op. In 1622 fuseerde de Eerste Nederduytse Academie met Het wit Lavendel en in 1632 voegden de burgemeesters van Amsterdam deze kamer weer samen met De Eglentier tot De Amsterdamsche Kamer. Vanuit deze kamer werd in 1637 de schouwburg van van Campen opgericht, de eerste stadsschouwburg van Amsterdam.[11] Hiermee werd de officiële stedelijke functie van het Amsterdams toneel bevestigd.[12][13]

 

 


[1] Smits-Veldt, Mieke B – Het Nederlandse Renaissancetoneel – HES Uitgevers, Utrecht 1991 – gevonden via http://www.dbnl.org/tekst/smit04nede02_01/colofon.htm

[4] Smits-Veldt, Mieke B – Het Nederlandse Renaissancetoneel – HES Uitgevers, Utrecht 1991 – gevonden via http://www.dbnl.org/tekst/smit04nede02_01/colofon.htm

[5] Erenstein, R.L. e.a. – Een theatergeschiedenis der Nederlanden, tien eeuwen drama en theater in Nederland en Vlaanderen – Amsterdam University Press, Amsterdam, 1996 – pag, 157

[6] Smits-Veldt, Mieke B – Het Nederlandse Renaissancetoneel – HES Uitgevers, Utrecht 1991 – gevonden via http://www.dbnl.org/tekst/smit04nede02_01/colofon.htm

[8] Erenstein, R.L. e.a. – Een theatergeschiedenis der Nederlanden, tien eeuwen drama en theater in Nederland en Vlaanderen – Amsterdam University Press, Amsterdam, 1996 – pag. 157

[9] Smits-Veldt, Mieke B – Het Nederlandse Renaissancetoneel – HES Uitgevers, Utrecht 1991 – gevonden via http://www.dbnl.org/tekst/smit04nede02_01/colofon.htm

[10] Erenstein, R.L. e.a. – Een theatergeschiedenis der Nederlanden, tien eeuwen drama en theater in Nederland en Vlaanderen – Amsterdam University Press, Amsterdam, 1996 – pag. 156-158

[12] Smits-Veldt, Mieke B – Het Nederlandse Renaissancetoneel – HES Uitgevers, Utrecht 1991 – gevonden via http://www.dbnl.org/tekst/smit04nede02_01/colofon.htm

[13] Erenstein, R.L. e.a. – Een theatergeschiedenis der Nederlanden, tien eeuwen drama en theater in Nederland en Vlaanderen – Amsterdam University Press, Amsterdam, 1996 – pag. 161

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s