Home

[1] Het toneel in de 17de eeuw was zeer toegankelijk. Er werden geen hoge toegangsprijzen gevraagd en er was maar een beperkt aantal plaatsen voor het betere publiek dat zich van het ‘grauw’ wilde onderscheiden. Toneel zorgde er destijds voor dat werkelijk iedereen de wonderlijke avonturen van de Godenwereld konden aanschouwen. Voor de tegenstanders hiervan waren er de gruwelen en of heldendaden van de Romeinse krijgers. Buiten het vertoon van deze verhalen in de schouwburg (hierover straks meer), vertoonden zij zich in de reizende theaters en rederijkerskamers waar ik in de inleiding een aanzet toe heb gemaakt.  Deze toneelopvoeringen op straat vonden uiteindelijk dus voornamelijk plaats op verschillende stadsmarkten en de diverse stadspleinen en vielen dus van oudsher nog onder het gebied van de rederijkerskamers, die in veel steden gevestigd waren. [2] In oorsprong waren het religieuze broederschappen die kerkelijke feestdagen opluisterden met mysteriespelen, processies of tableau-vivants. Al redelijk snel zagen wij dat de rederijkerskamers meer en meer een wereldlijke vorm begonnen aan te nemen. Hier werden de dichtkunst en de redekunst – de retorica – beoefend. [3] De kamers van retorica waren bloeiende literaire centra, waar veel kunstenaars, literatoren en amateurbeoefenaars van de kunsten elkaar troffen. Tijdens vreedzame uitwisselingswedstrijden met kamers uit andere streken, maten intellectuelen en kunstenaars elkaars krachten. Er werden mythologische en heldenverhalen opgevoerd, afgewisseld met stukken van een meer religieuze of moralistische inhoud. Hun toneelstukken moesten het volk stichten en beleren. Wanneer er sprake was van een intocht door een ‘Royalty’en of nieuwe landsheer, verzocht de Nederlandse overheid om deze feestelijke aangelegenheden te organiseren. Tijdens de 16de en de 17de eeuw waren dit de meest voorname activiteiten van de rederijkers om de gehele bevolking bij hun bezigheden te betrekken. De straten van Den Haag, Amsterdam, Utrecht en leiden konden dus zo nu en dan, wanneer ons land werd bezocht door bijvoorbeeld de Koning van Spanje, wemelen van deze mythologische wezens, helden en heldinnen.

[2] Nu eens stonden die fantastische personages temidden van hun soms spaarzaam gekostumeerde lotgenoten op theaters langs de route, dan weer speelden ze in een tableau-vivant boven in een theater-erepoort, soms zwijgend, soms declamerend. In het ene geval waren het poppen van hout of papier mache die beschilderd waren, maar soms ook beeldden men zeer grootse mythische wezens uit. Schepsels, zoals zeedraken bijvoorbeeld dreven dan door de grachten  om zo Elisabeth van Engeland te begroeten.

Ook een opvoering in Nederland voor een andere Elisabeth, dit keer langs de weg, bij een ontvangst in Amsterdam in 1613, werd verzorgd middels het tonen van een soort parade. Wel in de vorm van een theaterspel. [3] Een leerrijke parallel getrokken werd tussen de bruiloft van Peleus en Thetis en het komende huwelijk van dus een andere Engelse Elisabeth, die haar aanstaande in Duitsland ging bezoeken. Het tableau werd in een theater langs de weg opgevoerd. P.C. Hooft schreef er verzen bij, die ter verduidelijking onder het theater geschilderd waren. Ter gelegenheid van deze intocht schreef een boze ooggetuige dat hij geen touw aan de gebeurtenissen kon vastknopen. Hij zag een “stallagie daer eenighe personagien op stonden die niet en spraken maer veel ghebaers maeckten met haer hooft, handen en armen ende het gantsche lichaem elcks hebbende syn beduydenisse die van wyni- ghen is verstaan gheworden een yeder mocht daer nac raden ende beduydenissen daer op maecken na sijn goet-duncken…”

[4] Toneel op markten en pleinen, opgevoerd door de rederijkerskamers hadden meer een politieke en informatieve functie voor het volk. Voorheen, zoals bijvoorbeeld het werk van [5] Coornhert, was vooral gericht op het vinden van het hoogste geluk in zichzelf en op het doorgeven van ervaringen aan een volgende generatie, op milde wetgeving en omgangsvormen, gebaseerd op kennis (‘weet of rust’), op strafrechtvernieuwing en tegen het doden van mensen met afwijkende meningen zoals ketters. Ook worden de voorstellingen vanaf begin 17de eeuw steeds grootschaliger.

[1,2] http://www.digischool.nl/ckv2/burger/burger17de/toneel/toneel17de.htm. Geraadpleegd op 28-2-2013

[3] http://oud.digischool.nl/ckv2/burger/burger17de/toneel/toneel17de.htm Geraadpleegd op 28-4-2013

[4, 5] http://www.brnsoc.nl/nl/variawegwijzer/amsterdam-spinoza-wandeling/121-in-liefde-bloeyende.html Geraadpleegd op 7-3-2013

vliegwerk4

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s