Home

Kunst & Vliegwerk

Voorwoord

Als men het heeft over Kunst & Vliegwerk in relatie tot de Burgerlijke cultuur van Nederland in de zeventiende eeuw, doelt men op de toneelterm uit de periode van de Nederlandse Renaissance voor apparatuur en machines die het mogelijk maken allerlei kunstgrepen uit te voeren op het toneel. Ook wel deus ex machina genaamd. Middels dit schrijven tracht ik inzicht te verschaffen in de cultuur van de burgerij en de thema’s zoals de stadsschouwburg van Amsterdam; kluchten en tragedies, spektakelstukken, maar bijvoorbeeld ook genres in de schilderkunst die hierbij aan bod komen.

Inleiding

Voorstellingen in dans en opera’s, welke wel zeer populair zijn aan het Franse -en Italiaanse hof, worden maar zelden georganiseerd hier in Nederland rond de 17de eeuw. Soms, heel soms zien wij wel bepaalde dansscènes een onderdeel vormen van toneelvoorstellingen. Echter het aanzien van dansers en deelnemers aan het toneel blijven maar weinig aanzien houden. [1] Bij de ernstige levenshouding die hoort bij het protestantisme past niet al te veel vertier. Vrouwen mogen pas meedoen met toneelvoorstellingen in de loop van de 17de eeuw. Een ‘belangrijke’rol spelen is dan nog weer net iets teveel gevraagd. In de omringende landen zagen wij dat dit al wel veel gebruikelijker was. De voornaamste reden is omdat [2] hier de burgerij het voor het zeggen heeft en er is dus hier in Nederland geen plaats voor een uitbundige hofcultuur, zoals in Frankrijk wel het geval is. Wij zien pas enige verandering aan het einde van de 17de eeuw. [3] Koning-stadhouder Willem III organiseert enkele grote hoffeesten en stimuleert opvoeringen van de Franse opera’s.

Aan het begin van de 17de eeuw zien wij dat de toneel- en dichtkunst beoefend gaat worden door de rederijkers. Dit zijn burgers die op een bepaalde locatie in de vorm van een vereniging avonden organiseren met toneel -en dichtkunst als voornaamste bezigheid. [4] De rederijkers vinden het spel met de taal leuk en sieren hun gedichten en toneelstukken vaak met allerlei spitsvondigheden. Vanaf 1617 beschikt ons eigen Amsterdam over een ware schouwburg. Sterker nog, in 1637 start men met de bouw van een nieuwe stenen versie, gebouwd naar het Italiaans klassiek model. De zaal is een amfitheater met aan de korte zijde een toneel. [5] Belangrijke toneelschrijvers zijn: Bredero (kluchten) en Joost van den Vondel (tragedies). De klucht is een vermakelijk stuk ter lering. De tragedie voldoet aan de regels van het Griekse drama. In de tweede helft van de 17de eeuw wordt de schouwburg verbouwd. Er komt nu zelfs een los toneel, voorzien met booglijst, waardoor dit gescheiden kan worden van de zaal. Nu is er tevens de mogelijkheid om met allerlei verschillende toneelmachines te zorgen voor ‘special effects’. Ook wel bekend onder de naam deus es machina, ofwel; Kunst & Vliegwerk!

Hadden wij dan wel mensen rondlopen in Nederland die bijvoorbeeld een Stadsschouwburg konden vullen? Jazeker! Wat te denken van Jan Vos. [6] Jan Vos (Amsterdam, ca. 1610 – aldaar, begraven 12 juli 1667) was een Nederlands letterkundige. Vos stond bekend om het schrijven van tal van toneelstukken en gedichten. Verder was hij ambitieus glazenmaker van beroep en leverde in die functie ook alle ramen voor het nieuwe stadhuis op de Dam. In die zin komt ook dit thema mooi terug in het onderdeel kunst, wetenschap en techniek. Leuke woordspeling brengt elkaar mooi in verbinding: [7] ‘Het dichten van vensters bracht hem meer op dan het dichten van verzen.’ Tegelijkertijd speelde Jan Vos een belangrijke rol als regisseur van toneelstukken en als regent van de schouwburg. In opdracht van de burgemeesters organiseerde hij met succes meerdere optochten. Zo ook liet hij velen praalwagens aankleden, die soms echter wel de enige kritiek, spot en afkeuring opleverden. Kortom, Vos was een zeer uitgesproken persoonlijkheid en leverde hiermee een belangrijke bijdrage aan het culturele leven in Amsterdam en diens Kunst & Vliegwerk. Hij had namelijk enorm begrip van levendig, bewogen toneel, heel wat meer dan de geleerde klassieke auteurs.

[1, 2, 3, 4, 5] http://www.scholieren.com/opdracht/27169 Geraadpleegd 1-3-2013

[6, 7] http://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Vos_(dichter) Geraadpleegd op 14-3-2013

decorfaeton

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s