Home

Onder invloed van de Renaissance haalden veel toneelschrijvers in de zeventiende eeuw hun inspiratie uit klassieke teksten. Daniël Heinsius was in de Nederlanden de eerste die inzicht gaf in het belang van de structuur van het drama, in de zin van de Griekse filosoof Aristoteles (284-322 v. Chr.). In 1611 introduceerde Heinsius de Aristotelische dramatheorie in een toelichtende aanvulling op zijn uitgave van Aristoteles’ Poetica: [1] De tragoediae constitutione (Over de regels van de tragedie). Aristoteles’ definitie van de tragedie werd door Heinsius als volgt weergegeven:

De tragedie is een nabootsing van een ernstige en volledige handeling, die een juiste omvang heeft, aangenaam verfraaid met taal, harmonie en ritme; op zo’n manier dat iedere soort apart functioneert in de onderscheiden delen [van het stuk]; en welke niet door middel van een vertelling, maar door medelijden en hevige schrik de zuivering teweeg brengt van deze zelfde hartstochten.[2]

In het werk geeft Aristoteles zijn opvatting weer over ‘poëzie’, waaronder ook lyriek, epos en drama vallen. De drie-eenheid van het aristotelisch theater is:

Eenheid van tijd: het op het toneel voorgestelde gebeuren mag niet de tijdsduur van een etmaal overschrijden.

Eenheid van plaats: het geheel moet zich op dezelfde of nagenoeg dezelfde plaats afspelen

Eenheid van handeling: geen niet ter zake doende nevenintriges mogen de strakke lijnen verstoren.[3]

Aristoteles stelt dat een nabootsing (mimesis)[4] van de werkelijkheid meer schoonheid en genot geeft, en het is dit genot dat mensen motiveert. Het doel hiervan is het opwekken van meelijden (eleos) en vrees (phobos), resulterend in zuivering (catharsis[5]) van dergelijke emoties. De mimesis, een idealiserende nabootsing van de werkelijkheid, is het doel van alle poëzie.[6] Het plot van de tekst is dan ook veel belangrijker dan een karakter. Een plot voert je mee in de essentiële regels van de tragedie van identificatie, spanning, meeleven, ontroering en ontspanning.[7]

Ook geeft Aristoteles in zijn Poetica een model voor de dramaturgische opbouw en ontwikkeling van het toneelspel. Deze ontwikkelingslijn draagt bij aan het belevingsproces van de toeschouwer, waarin zijn inzicht in het drama toeneemt en daarmee ook de spanning.

Het model bevat de volgende achtereenvolgende elementen of fasen:

1-      Proloog en/of stemmingsinleiding

2-      Expositie; kennismaking met de eerste nodige gegevens om het spel te kunnen volgen

3-      Motorisch moment; een feit waardoor het spel op gang komt, gevolgd door

4-      Ontwikkeling, die leidt tot een climax, die in een crisis het hoogtepunt van dit drama bereikt

5-      Bij de tragedie: de catastrofe of crisis, de ondergang van de hoofdpersoon.

Bij de comedie: de ontknoping

6-      Epiloog of afwikkeling.[8][9]

Het Aristotelisch model uitgebeeld door de vos en de broedende vogel. -Twijnstra, Roel – Betekenis van drama, voorstellingsanalyse – international theatre & film books, Amsterdam, 2002 - pag.46

Het Aristotelisch model uitgebeeld door de vos en de broedende vogel. – Twijnstra, Roel – Betekenis van drama, voorstellingsanalyse – international theatre & film books, Amsterdam, 2002 – pag.46


[2] Smits-Veldt, Mieke B – Het Nederlandse Renaissancetoneel – HES Uitgevers, Utrecht 1991 – gevonden via http://www.dbnl.org/tekst/smit04nede02_01/colofon.htm

[3] van de Kamp. M.T. – Basisreader KUA Drama, ontwikkelingen in het drama vanaf de Middeleeuwen tot en met de tweede helft van de twintigste eeuw – 2011.

[6] Smits-Veldt, Mieke B – Het Nederlandse Renaissancetoneel – HES Uitgevers, Utrecht 1991 – gevonden via http://www.dbnl.org/tekst/smit04nede02_01/colofon.htm

[8] Twijnstra, Roel – Betekenis van drama, voorstellingsanalyse – international theatre & film books, Amsterdam, 2002 – pag. 45/46

[9] Konings, Ton –  Begrippenlijst Drama, alfabetisch overzicht van begrippen voor het vak drama – Enschede, juli, 2001

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s