Home
Rubens, zelfportret, 1623

Rubens, zelfportret, 1623

Het atelier en de verzameling van Peter Paul Rubens

De Zuidelijke Nederlandse kunstenaar Peter Paul Rubens (1577-1640) is waarschijnlijk het meest rechtstreeks in aanraking gekomen met de Romeinse sfeer van Caravaggio en de School van Carracci. Rubens bewonderde de manier waarop de School van Carracci klassieke verhalen en mythen had doen herleven en om hun welgecomponeerde altaarstukken, maar hij bewonderde ook de onverbiddelijke oprechtheid in het realisme van Caravaggio. Rubens kwam in 1600 te Rome aan en moet zich daar heel wat werk hebben aanschouwd en leerde en luisterde met gretige belangstelling naar de nieuwste kunstontwikkelingen, maar hij heeft zich nooit bij een beweging aangesloten. In 1608 keerde Rubens terug naar Antwerpen, dat in die tijd tot de katholieke Spaanse Nederlanden behoorde, met een fantastische interpretatie van de nieuwe stijl, de barok. Rubens had alles geleerd wat er te leren viel en had zo’n gemak verworven in van alles op schildersgebied dat hij geen mededinger had ten noorden van de Alpen.[1]

Jacob Harrewijn, Het Rubenshuis te Antwerpen, 1684, 1692

Jacob Harrewijn, Het Rubenshuis te Antwerpen, 1684 en 1692

Onder invloed van de Italianen is Rubens ook groot gaan schilderen dat in de smaak viel bij kerken, dignitarissen en vorsten en omstreeks 1630 zou Rubens uitgroeien tot de beroemdste schilder van Europa. Rubens werd door zijn werk een groot promotor van de katholieke kerk en werd hierdoor een belangrijk figuur in de zeventiende-eeuwse poging het katholieke geloof te herstellen. Rubens was een echte kosmopoliet en ook een gerespecteerd diplomaat met indrukwekkende sociale vaardigheden, dit in combinatie met zijn kennis van de kunstwereld maakte hem onmisbaar voor de onderkoningen van de Spaanse Nederlanden. Door zijn groot organisatievermogen bezat zijn atelier annex schildersfabriek in Antwerpen een groot arsenaal aan leerlingen en helpers. Zelf maakte Rubens de schetsen en liet zijn leerlingen de ideeën uitwerken op het grote doek, hij deed vaak zelf de gezichten en de details en retoucheerde met zijn delicate toets, om het doek te verlevendigen of om harde tegenstellingen te verzachten. Dit was het grote geheim van Rubens kunst, zijn magische kracht om alles leven te geven, het intens en vreugdevol levend te maken.[2] Voor de aristocratie in Europa werd zijn stijl de belichaming van overtuigend grootse pracht.[3] Wie een volledig eigenhandig schilderij wilde, legde dat contractueel vast en betaalde een veelvoud van het gewone tarief.[4]

Zijn atelier, het schilderhuys met door Rubens zelf ontworpen Italiaanse gevel, liep qua ontwerp zijn tijd 40 jaar vooruit. In dit atelier grenzend aan zijn woning in Antwerpen had Rubens vele begaafde schilders als leerling zoals Anthony van Dyck (1599 -1641) die later onder koning Karel I van Engeland de Engelse aristocratie als werkterrein had. Rubens werkte ook vaak samen met de Antwerpenaren Jan Brueghel de Oude, voor de florale motieven en groene omlijsting en Frans Snyders, deze laatste schilderde bijvoorbeeld de dieren in jachttaferelen van Rubens schilderijen.

Jan Brueghel de Oude, Peter Paul Rubens, Het aards paradijs met de zondeval van Adam en Eva, 1615

Jan Brueghel de Oude, Peter Paul Rubens, Het aards paradijs met de zondeval van Adam en Eva, 1615

Het atelier van Rubens was een soort tentoonstellingsruimte voor binnen en buitenlandse klanten, handelaren en vrienden. Maar in de kunstkamer van zijn huis, een trekpleister voor intellectuelen en adel stelde hij zijn verzameling rariteiten van schilderijen en beeldhouwwerken, antieke juwelen, gemmen (gesneden edelsteen), munten en medailles, en een kostbare bibliotheek van oude en eigentijdse boeken ten toon.[5] Hij streefde ook een universele kennis na via de boeken die hij verzamelde en hiermee wou Rubens een universeel schilder worden die in staat was alle aspecten van de wereld accuraat vast te leggen.[6] Onder de schilderijen bevonden zich er negen van Titiaan die Rubens zeer bewonderde, vooral om zijn kleurgebruik en vloeiende lijnen, maar ook een Rafaël en een Tintoretto en Rubens eigen schilderijen stonden centraal in deze collectie van zowel eigen originelen als kopieën die hij maakte van oude meesters. Zijn collectie antieke sculpturen was in die tijd de grootste in Antwerpen en deze werd tentoongesteld in de pantheonachtige rotonde compleet met koepel en oculus die hij hiervoor speciaal liet bouwen. Deze speciaal ontworpen ruimte getuigt van een innoverende rol die Rubens speelt in de geschiedenis van de museumarchitectuur. Hij deed zijn inspiratie voor dit architectonisch geheel op in Italië, waar de paleizen en villa’s speciaal voor zo’n verzameling waren ontworpen en waar de beeldhouwwerken en schilderijen zo waren opgesteld dat ze de symmetrische volmaaktheid en de pracht van de gebouwen waarin ze waren ondergebracht nog beter tot hun recht lieten komen.[7] Inspiratie voor zijn kunstkabinet en het verzamelen hiervoor deed Rubens op bij de Italiaanse en Spaanse vorsten. Hij was op zoek naar de voorwerpen die het meest verfijnd leken, van het grootste kunstgevoel getuigden en die het zeldzaamst waren. Rubens had dan ook een vorstelijke smaak en deze kwaliteiten associeerde hij met werken uit de Antieken en de Italiaanse kunst uit de zestiende eeuw. Hij kocht bijvoorbeeld ook verzamelingen van anderen op waardoor zijn verzameling niet statisch was, mede ook omdat zijn voorkeuren veranderden in de loop der tijd. Veel voorwerpen uit Rubens verzameling  duiken geregeld op in zijn schilderijen, tekeningen, illustraties en gravures. Waarschijnlijk was er naast de kunstkamer en het pantheon voor zijn beeldenverzameling op de bovenverdieping van het schilderhuys een studiolo en een studiolo secreto voor zijn waardevolste kleine objecten.

Rubens, Fillips II van Spanje, 1628

Rubens, Fillips II van Spanje, 1628

Rubens kunstkabinet en artistieke smaak waren ook van invloed op zijn positie als gunsteling die hij bekleedde aan het hof van Karel I en soms werden delen van zijn verzameling ter verkoop ingezet voor diplomatieke doeleinden, als hij bijvoorbeeld gemoeid was met vredesonderhandelingen. Rubens was o.a. als hofschilder in dienst van Isabella van Spanje, dochter van koning Filips II van Spanje en tot aan haar dood in 1633 landvoogdes van de Zuidelijke Nederlanden, nadat haar echtgenoot Albrecht van Oostenrijk in 1621 was overleden. Maar ondertussen was het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) tussen Spanje en de Noordelijke Nederlanden verlopen en de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) laaide weer op. Isabella zou Rubens in 1623 met belangrijke diplomatieke taken belasten omtrent hernieuwing van het bestand, maar haar bevoegdheden werden uiteindelijk beperkt en de Zuidelijke Nederlanden zouden weer direct onder Spaans bestuur komen.

Rubens, Isabella van Spanje, 1609

Rubens, Isabella van Spanje, 1609

Verder was Rubens nauw betrokken bij het vredesverdrag tussen Spanje en Engeland (15 nov. 1630) waar hij de grondslag voor zou leggen. Door het mislukken van nieuwe onderhandelingen over het sluiten van een verdrag tussen de beide Nederlanden (1631-1633), trekt Rubens zich uiteindelijk terug uit de diplomatie.

Zie: http://www.kunstbus.nl/kunst/peter+paul+rubens.html

Zie: http://www.rubenshuis.be/Rubenshuis-NL/Startpagina-Rubenshuis-NL.html

Documentaire over Rubens van de Britse kunsthistoricus Tim Marlow:

Zie: http://www.youtube.com/watch?v=cKzBOlMTFxI

Zie: http://www.youtube.com/watch?v=wb2qta2X1Fg

Palazzo te Genua, doorsnede. afkomstig uit, Peter Paul Rubens,1622, Palazzi di Genova, Aversa

Palazzo te Genua, doorsnede. afkomstig uit, Peter Paul Rubens,1622, Palazzi di Genova, Aversa

Rubens was verzot op de Italiaanse bouwstijl met name de Genuese architectuur en publiceerde hierover een boek in 1622, Palazzi di Genova.

Zie: http://www.rubensonline.be/showDetail.asp?artworkID=102224

De marktpositie van Rubens

Rubens belichaamde in allerlei opzichten het ideaal van de renaissancekunstenaar en kon aan het eind van zijn leven terugzien op een geslaagde carrière. De Italiaanse kunsttheoreticus Giovanni Pietro Bellori legt uit waaraan hij die te danken had.[8]

Zie: http://www.cultuurnetwerk.nl/producten_en_diensten/bronnenbundels/2001/2001_138.htm

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s