Home

 

 

 

 

 

Image

 

Vroeger werd er veelal in de open, frisse lucht recht gesproken. De ruimte waarbinnen dit gebeurde werd afgebakend met vier banken, ook wel scharen genoemd. Vandaar de naam “Vierschaar”, voor deze ruimte binnen het Paleis op de Dam.

 

In deze ruimte werden de doodvonnissen uitgesproken. Dit was slechts een ceremonie, want de eigenlijke rechtszaak en veroordeling vond voor de ceremonie elders plaats. Een misdadiger kon alleen ter dood worden veroordeeld als hij eerder, bij ondervraging door de schout en schepenen, bekend had dat hij een misdaad had gepleegd waarop de doodstraf stond.

 

Op de dag van het vonnis werden er op de marmeren treden tien kussens gelegd. Negen van de tien kussens vertoonde een afbeelding met het Wapen van Amsterdam, en op één kussen het Wapen van Holland. Dit laatste kussen lag in het midden en was speciaal voor de schout. De kussens met het Wapen van Amsterdam waren voor de schepenen.

 

Rond negen uur arriveerden de schout en schepenen, statig en in zwarte mantels met bijbehorende hooddeksels gekleed, binnen in het stadhuis. De misdadiger moest plaats nemen voor de schout waarop het vragenvuur kon starten. De schout en schepenen overlegden tussentijds veel en de burgemeester mocht zich in het overleg mengen. Dit gebeurde met behulp van een opening in de muur tussen vierschaar en de burgemeesterskamer. Aan het eind van de zitting werd het vonnis voorgelezen door de secretaris, die op zijn zetel in een nis in de ruimte zat.

 

De doodstraf werd op diverse wijze uitgevoerd. De meest eervolle wijze was onthoofding. Dit gebeurde buiten het stadhuis op de Dam. Andere wijze waren ophangen, wurgen en radbraken.

 

Volgens de traditie moest de bevolking de berechting van een doodvonnis kunnen bijwonen. Het volk stond buiten op de Dam en kon door de ramen, waar tralies in plaats van glas in zat, de berechting zien en horen.

 

Wanneer er door de tralies de vierschaar in gekeken word, zijn er op de achtergrond drie reliëfs met de beroemde vonnissen van Zaleucus, Salomo en Brutus te zien. In de vierschaar zijn meer symbolen voor rechtspraak, dood en straf te zien. De misdadiger kon deze symbolen ook zien tijdens de zitting.

 

Het beeldhouwwerk en de schilderingen, die overigens nooit zijn aangebracht, moesten de ceremonie een diepere ernst geven en zijn toeschouwers erop wijzen, dat het hen niet best zou vergaan indien ze dezelfde misdaden als de misdadiger zouden begaan.

Image

Het monument waarin de inaugurele tekst in zwarte toetssteen is opgenomen, is tot de dag van vandaag nog te zien in de noordelijke wand van een van de toenmalige rechtszalen, de Vierschaar.

De drie reliëfs van de bekende gerechtigheidsscènes.

vierschaar reliefs

Zaleucus was een wetgever in Zuid-Italie in de zevende eeuw voor Christus. Hij vaardigde strenge wetten uit waaronder de straf op overspel, waarbij beide ogen van de misdadiger werden uitgestoken. De zoon van Zaleucus werd schuldig bevonden aan de misdaad van het overspel en moest de strenge wet van zijn vader ondergaan. Zaleucus besloot de helft van de straf op zich te nemen. Hij en zijn zoon namen beiden één oog voor hun rekening.

Op dit reliëf is het moment afgebeeld wanneer het oog van Zaleucus wordt uitgestoken. Naast hem zit zijn zoon bij wie diezelfde straf al voltrokken is. Dit reliëf wordt gezien als symbool voor barmhartigheid.

Rechtspraak Zaleucus

Het middelste reliëf heeft een afbeelding van Salomo. Twee vrouwen kwamen bij hem met één dood en één levend kind, beiden beweerden dat het levende kind van hen was.

Op dit relief zien we dat Salomo de beul opdracht geeft, het levende kind doormidden te hakken, zodat beide vrouwen ieder een helft van het kind zou hebben. De echte moeder smeekt Salomo het kind te laten leven en aan de andere vrouw te geven. Salomo kwam op deze sluwe manier er achter wie de juiste moeder van het levende kins was en gaf haar het kind.

Salomo had deze wijsheid gekregen tot God hem had gevraagd wat hij het liefst wilde hebben. Hij gaf God aan wijsheid te willen hebben, wijsheid om het land te regeren. Over de hele wereld stond Salomo om zijn wijsheid bekend.

Dat het relief van Salomo in het midden is afgebeeld is niet toevallig. Men vond, in de Renaissance, dat de christelijke godsdienst boven de godsdienst van de Grieken en Romeinen stond.

salomos oordeel

Op het rechter relief is het verhaal van Brutus afgebeeld. Bovenin het relief staan de zonen van Brutus afgebeeld als Romulus en Remus met de wolvin. De zonen van Brutus hadden een samenzwering tegen twee consuls van Rome. Brutus was één van de twee consuls. De zonen van Brutus werden ter dood veroordeeld toen de samenzwering aan het licht kwam.

Op het relief is het moment te zien waar de tweede zoon op het punt staat zijn straf te ondergaan. Brutus moest het teken geven aan de beul, die de onthoofding zou verrichten. Hij moest rechtvaardig zijn, desondanks het feit dat dit zijn zoons waren. Daarom staat dit relief symbool voor rechtvaardigheid.

Brutus

Deze symbolen van barmhartigheid, wijsheid en rechtvaardigheid beelden in de vierschaar de drie goede eigenschappen van rechters naar de toeschouwer.

De kariatiden (vrouwenbeelden/pilaren) hebben een terneergeslagen houding. Dit staat centraal voor het verdriet om de doodvonnis. Tussen de Kariatiden zijn twee panelen te zien. Het linker paneel laat een schild, bekroond met een schepenkroon, het koggeschip en het stadszegel zien. Het rechter paneel laat het Amsterdamse wapen met een kroon daarboven zien.

Aan de bovenzijde, aan het plafond, zijn Meduzakoppen te zien. Medusa was een van de Gorgonenzusters met haar van slangen. Zij staat symbool voor wreedheid, maar werd ook getoond met als doel de toeschouwer af te schrikken.

Op het fries boven de reliëfs zijn symbolen van de dood te zien. De reliëfs komen uit de barok periode, dit is te zien aan het feit dat op iedere voorstelling het hoogtepunt is afgebeed.

Tegenover de plaats waar de rechters zetelden zijn er twee vrouwen in een nis te zien.

Prudentia staat als symbool voor de eigenschap, voorzichtigheid en Justitia voor gerechtigheid.  Deze reliëfs hadden als doel de rechters tijdens de zitting eraan te herinneneren dat zij rechtvaardig en voorzichtig moesten zijn. Zij konden tijdens de zitting makkelijk beïnvloed worden door de menigte van het joelende volk.

Justitia heeft een blinddoek om en had vroeger een weegschaal in haar hand. De weegschaal stond voor onpartijdigheid, helaas is de hand met weegschaal met zijn tijd vergaan en gebroken. De blinddoek heeft zij om als teken dat er geen onderscheid in rang gemaakt moet worden bij rechtspreken. Het zwaard staat voor macht.

Prudentia heeft in haar hand een spiegel waarmee ze de rechters erop wijst dat ze zichzelf en hun zwaktes moeten kennen. In haar andere hand heeft zijn een slang. De slang stelt zich met zijn hele lichaam in de verdediging op als hij word aangevallen. Zo voorzichtig zouden wijze mensen moeten zijn.

Aan de zijkant van de vierschaar is de zetel van de stadssecretaris te zien. Hierop is het symbool van stilzwijgendheid afgebeeld, men verwacht van de stadssecretaris dat hij zwijgt over de zaken die hem tijdens de zitting ter ore komen.

Boven de zetel is een gedenkplaat te zien. Aan beide kanten van de gedenkplaat zijn personificaties van de rivieren de Amstel en het IJ. Aan deze rivieren heeft Amsterdam haar onstaan en welvaart te danken. Aan de bovenzijde van de gedenkplaat staat de Amsterdamse stedenmaagd met in haar linkerhand het stadswapen en in haar rechterhand de mercuriusstaf. Op haar hoofd draagt zij een keizerskroon. De mercuriusstaf staat symbool voor de bewerkstelliging van harmonie en vrede.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s