Home
Gerrit van Honthorst, De koppelaarster, 1625

Gerrit van Honthorst, De koppelaarster, 1625

Utrechtse Caravaggisten

In 1604 publiceerde de Nederlandse schilder en schrijver Karel van Mander in zijn Schilder-boeck over de wonderlijke dingen die de Italiaanse barok schilder Michelangelo da Caravaggio (1573-1610)  in Rome aan het doen was. In de Nederlanden wordt deze nieuwe barokke stijl nagevolgd door een groep schilders, die vrij geïsoleerd werkzaam zijn in Utrecht in de eerste decennia van de zeventiende eeuw, namelijk de Utrechtse Caravaggisten. Deze groep schilders is sterk beïnvloed door het directe naturalisme van Caravaggio en zijn eerste Italiaanse navolgers. Kunstenaars gingen in die tijd op studiereis naar Italië om de oude meesters te bestuderen en hierdoor kwam men in aanraking met het werk van Caravaggio in Rome. Het genre is eigenlijk zeer on-Nederlands te noemen, door de zeer realistische schilderstijl en door het gebruik van zeer sterke chiaroscuro, hard schel licht met diepe schaduwen. Vaak zijn de uitbelichte niet geïdealiseerde figuren, zeg maar gerust volkse boeren en arbeiders, als halffiguren dicht op de toeschouwer afgebeeld, tegen donkere, mysterieuze achtergronden. Het sterke contrasterende gebruik van chiaroscuro wordt ook wel tenebrosostijl genoemd. Deze Utrechtse groep schildert hoofdzakelijk historiestukken, Bijbelse en mythologische thema’s maar ook genrestukken met muzikanten, spelers of drinkers en de koppelaarster, welke later als typische Caravaggeske onderwerpen zouden worden gezien. Gaandeweg ontwikkelt de stijl zich en worden zoals bij Gerrit van Honthorst de tinten lichter, de achtergronden helderder en de figuren vollediger. Het enige dat blijft is het modelleren van figuren met licht-donkereffecten.[1]

Dirck van Baburen, De koppelaarster, 1622

Dirck van Baburen, De koppelaarster, 1622

Het ingehouden, afstandelijke realisme zou later van grote invloed zijn op de ontwikkeling van Johannes Vermeer. Een werk van de Caravaggist Dirck van Baburen ‘De koppelaarster’ uit 1622 komt terug op de achtergrond van twee schilderijen van Vermeer, namelijk ‘Het concert’ uit circa 1666 en de ‘Zittende virginaalspeelster’ uit circa 1673. Waarschijnlijk was het schilderij in bezit van de schoonmoeder van Vermeer. Deze groep Utrechtse schilders is een lange tijd over het hoofd gezien maar wordt nu als de ontbrekende schakel gezien tussen de Italiaanse barokkunst van Caravaggio en Nederlandse schilders zoals Hals, Rembrandt en Vermeer.

Het Caravaggisme breidde zich uiteindelijk binnen tien jaar uit  over heel Italië, Spanje, Frankrijk en de Nederlanden.

Documentaire over Caravaggio van de Britse kunsthistoricus Tim Marlow:

Zie: http://www.youtube.com/watch?v=UbTwQsepQns

Zie: http://www.youtube.com/watch?v=0SdTxBgnP3w

Speelfilm over het leven van Caravaggio van regisseur Derek Jarman uit 1986:

Zie: http://www.youtube.com/watch?v=N_TAZbRwxY8


[1] Vlieghe, H., Kieft, G., Wansink, C., J.A., 2007, blz. 247

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s