Home

Portretschilderkunst

Portretkunst stond laag aangeschreven als specialisme in de kunsttheorie, dit omdat het naar voorbeeld werd gemaakt. Maar er was goed geld mee te verdienen in de Republiek en waarschijnlijk was dit bijvoorbeeld de voornaamste bron van inkomsten voor Rembrandt. Mensen lieten zich over het algemeen weinig afbeelden, want er moesten allerlei speciale belangen zijn om jezelf te laten portretteren, zoals een huwelijk of het bereiken van de dertigjarige leeftijd. Portretkunst is ook de meest behoudende categorie van de schilderkunst aangezien het aan een aantal belangrijke voorwaarden moet voldoen, want portretten hadden als functie om de fysionomie van bekende mensen vast te leggen. Een portret is niet alleen een afbeelding van een individu die voor het nageslacht bewaard kan blijven, het is ook een toonbeeld van burgertrots, een projectie van een maatschappelijke positie.[1] Want ook de rijk geworden koopman wilde zijn eigen beeltenis aan zijn nakomelingen nalaten evenals de burgemeester en de schepen (openbaar bestuurder op plaatselijk niveau). Halverwege de zeventiende eeuw zal er onder invloed van voorspoed en macht een meer grootse en pompeuze stijl zijn intrede doen in de portretschilderkunst een tijd waarin de portretten van Hals en Rembrandt als te eenvoudig werden afgedaan.

Rembrandt van Rijn, De nachtwacht, 1642

Rembrandt van Rijn, De nachtwacht, 1642

Schuttersstuk

Stedelijke overheidsinstellingen en organisaties zoals gilden, ziekenhuizen en weeshuizen werden meestal bestuurd door leden van de plaatselijke families. Deze colleges werden met enige regelmaat groepsgewijs geportretteerd voor de regentenkamers en de vergaderzalen van deze instellingen, vaak diende deze tot niet meer dan decoratie van het vertrek. Deze groepsportretten zijn bijna het enige soort schilderkunst op groot formaat in de zeventiende eeuw. Dezelfde soort groepsopdrachten kwamen ook van de zogenoemde ‘schutters’, het schuttersstuk, populair tot ongeveer halverwege de zeventiende eeuw. De schutterij was in feite een paramilitaire organisatie, waarvan de leden afkomstig waren uit de gezeten burgerij, die tot officieel doel had de stad tegen vijanden te verdedigen.[2] Maar in de Noordelijke steden had men niet meer veel te vrezen van vijanden dus dienden de schutters veelal een ceremonieel doel en hun feestzalen werden dan ook opgesierd met decoratieve groepsportretten, de gezamenlijke verbeelding van een aantal personen.[3] Het bekendste voorbeeld hiervan is ‘De compagnie van Kapitein Frans Banning Cocq’, beter bekend onder de populaire naam ‘De Nachtwacht’ van Rembrandt uit 1642.

Het vervaardigen van een groepsportret was waarschijnlijk meer een eervolle gebeurtenis dan dat het veel geld opleverde.

Frans Hals, De lachende Cavalier, 1624

Frans Hals, De lachende Cavalier, 1624

Hals (ca. 1581/85-1666)

Frans Hals vestigde zich na de val van Antwerpen in Haarlem en wordt doorgaans beschouwd als de grondlegger van de Hollandse school. Hals was in zijn individuele schildertrant gespecialiseerd in levendige halffiguurportretten, groepsportretten en schuttersstukken, vaak van zijn stadsgenoten, zijn burgerlijke klandizie. Hals’ portretten zijn daarentegen nooit sober: zijn Hollandse subjecten vermaken zich op natuurlijke wijze en lachten alsof Calvijn nooit bestaan heeft.[4] In zijn portretten worden de trekken nergens scherp aangezet, zelfs enigzins out of focus worden de geportretteerden weergegeven, mede bepaald door zijn brutale zwierige, maar trefzekere schildertechniek met duidelijke verfstrepen, bijna op het impressionistische af. Door Hals compositie met tegenstrijdige spanningen, stralen zijn portretten vaak een bijzondere levendigheid uit. Hals maakte ook portretachtige schilderijen van het dagelijkse leven van die tijd, dit waren veelal studies in momentopname van uitdrukking en karakter, die een zeer losse compositie hadden want Hals beheerste de techniek van het lachten. Als schilder leidde Hals een onzeker bestaan.

Documentaire, Frans Hals snapshots uit het verleden;

Zie: http://www.pietervandenberg.net/documentaireskijken/?p=6828

Documentaire over de magie van de lach in de werken van Frans Hals.

Zie: http://www.youtube.com/watch?v=uMCuLNKPEAk


[1] Fuchs, R., H., 1979, blz. 82

[2] Vlieghe, H., Kieft, G., Wansink, C., J.A., 2007, blz. 157

[3] Vlieghe, H., Kieft, G., Wansink, C., J.A., 2007, blz. 157

[4] Vlieghe, H., Kieft, G., Wansink, C., J.A., 2007, blz. 148

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s