Home
Rembrandt van Rijn, De samenzwering van Claudius Civilis, 1662

Rembrandt van Rijn, De samenzwering van Claudius Civilis, 1662

Historieschilderkunst

Een historiestuk stond hoog op de kunsttheoretische ladder. Het gold als het moeilijkste genre van alle, aangezien het uit het hoofd moest worden vervaardigd, want zowel de compositorische uitwerking van een thema als ook de uitbeelding van de figuren moest ‘uit de geest’ geschieden, althans volgens de schilderstraktaten. Men kon immers bezwaarlijk een heel tafereel van figuranten als een soort tableau vivant in zijn atelier neerzetten.[1] Bij het historiestuk werd het realisme afgezwakt en werd er afstand genomen tussen de realiteit en het verhaal van het afgebeelde, dit om de verhevenheid beter tot zijn recht te laten komen. In het zeventiende-eeuwse Holland scheen het vooral een intellectuele bovenlaag te zijn, met een humanistische traditie en belangstelling, die in historieschilderkunst geïnteresseerd bleef en deze ook financieel bleef steunen.[2] De Hollandse variant van het historiestuk zijn veelal Bijbelse en mythologische taferelen en het onbetwiste artistieke centrum hiervan was Rembrandts atelier in Amsterdam, met zijn vele echte of vermeende leerlingen. Bij historiestukken vereenvoudigde Rembrandt de compositie en richtte hij zich meestal op de hoofdzaken van de gebeurtenis die beeldvullend werden aangebracht. Of Rembrandt verbeeldde alleen de hoofdfiguren alsof het portretkunst betrof, waardoor hij zich kon richten op dramatische picturale en virtuoze effecten zoals het chiaroscuro en tegenlicht.

Zie ook de decoratie voor de Oranjezaal van het paleis Huis ten Bosch uit 1652.

Zie: Werkstuk Charles Julien; Oranjezaal van het paleis Huis ten Bosch

En zie ook de decoratie voor het nieuwe Amsterdamse stadshuis uit 1660 waarvoor een grootscheeps decoratief programma werd opgezet.

Zie: https://17burgers.wordpress.com/category/stadhuis-paleis-op-de-dam/

 

Rembrandt van Rijn, Zelfportret, 1658

Rembrandt van Rijn, Zelfportret, 1658

Rembrandt (1609-1669)

Rembrandt Harmenszoon van Rijn is bij uitstek een historieschilder en maakte aanvankelijk aan Rubens ontleende composities die sterk belicht werden door het gebruik van chiaroscuro. In zijn latere loopbaan zal Rembrandt het licht wat meer geconcentreerd weergeven, mede ook doordat de ruimte steeds minder diep werd in zijn composities. Rembrandt bleef zijn gehele loopbaan gevoelig voor andere kunstenaars en dan vooral de Italianen uit de renaissance maar ook bijvoorbeeld het naturalisme van de barokkunst van Caravaggio bleef van grote invloed, hoewel hij nooit naar Italië is afgereisd. Evenals Caravaggio  stelde hij waarheid en oprechtheid boven harmonie en schoonheid.[3] Maar de Hollandse schilderkunst en zeker ook de kunst van Rembrandt wordt verweten een soort van afwezigheid van natuurlijke beweging in de weergave, een zelfde soort kritiek die ook Caravaggio ten deel viel aan het begin van de zeventiende eeuw.

Rembrandt van Rijn, Jan Six, 1654

Rembrandt van Rijn, Jan Six, 1654

In Amsterdam werd Rembrandt één van de toonaangevende kunstenaars van zijn tijd en dan vooral op het gebied van portretten, waarin hij de geheimen van het menselijk gelaat aan het onderzoeken was. Het eigen gezicht inspireerde Rembrandt hierin het meest want hij maakte daarnaast ook veel zelfportretten waarin hij experimenteert en allerlei verschillende rollen speelt. Deze portretten verenigen zich tot een unieke autobiografie.[4] (ruim 100, schilderijen en etsen) Bij Rembrandt gaat het er dan ook om hoe iemand er uit kan zien en niet hoe iemand er uit ziet. Naarmate het werk van Rembrandt compromislozer werd, verminderde zijn populariteit als portretschilder. In zijn latere Historieschilderkunststukken en Bijbelse taferelen is zijn werk zeer persoonlijk van karakter geworden, dit was Rembrandts interpretatie van het geschrevene zowel in techniek als in uitdrukking. Hij verplaatste zich in de geest van de verschillende episoden en trachtte exact zichtbaar te maken hoe de toestand moet zijn geweest en hoe zich op zo’n ogenblik de mensen zouden hebben bewogen en gedragen.[5]

Rembrandt van Rijn, De predikende Christus (De Honderdguldenprent), 1650

Rembrandt van Rijn, De predikende Christus (De Honderdguldenprent), 1650

Rembrandt heeft zijn bekendheid in Europa vooral te danken aan de etsen die voor het publiek bestemd waren, deze etsen zijn klein van formaat en lijken vaak onvoltooid. Naar verluidt verklaarde hij een werk voor voltooid ‘als de meester daarin zijn bedoeling heeft bereikt’.[6]

Een opleiding tot meester-schilder duurde ongeveer vijf jaar waarin de meester zijn kennis ter beschikking moest stellen. De meester draaide op voor de materiaalkosten en soms ook voor onderdak en voedsel. Het atelier van Rembrandt genoot groot aanzien en waarschijnlijk heeft hij ongeveer een twintigtal leerlingen gehad veelal afkomstig uit de middenklasse. Desondanks werd Rembrandt verweten dat hij de regels van de Kunst niet in acht nam waardoor zijn stijl niet kon worden onderwezen. Zijn trant van schilderen zou alleen berusten op persoonlijke inzichten en visies die niet door de Rede werden beheerst.[7] Meesterschilders zoals Rembrandt konden financiële genoegdoening eisen als een leerling zijn opleiding niet afmaakte omdat de meester hierdoor inkomsten kon mislopen zoals het verkopen van werk van deze leerlingen. Als een leerling voldoende talent ontwikkeld had mocht hij min of meer zelfstandig voor de verkoop schilderen waarbij wel gezegd dient te worden dat de meester er nauwkeurig op toezag dat deze werken ook verkoopbaar waren, in zowel thematiek als genre; vermoedelijk bracht de meester zelf ook finishing touches in de schilderijen aan. Dit laatste is waarschijnlijk het geval bij de grote hoeveelheid ‘tronies’ die Rembrandt in zijn loopbaan heeft geschilderd, dit zijn gezichten die bepaalde types voorstellen in plaats van individuen en relatief makkelijk te schilderen. Vaak waren deze ‘populaire’ schilderijen bestemd voor een breed publiek en waarmee gemakkelijk geld te verdienen viel.

Evenals Rubens verzamelde ook Rembrandt kunstwerken en curiositeiten die hij regelmatig als rekwisieten voor zijn schilderijen gebruikte, maar helaas is deze verzameling rariteiten in Rembrandts tijd door zijn schuldeisers geveild.

Link, Rembrandt koopt en verkoopt schilderij van Peter Paul Rubens:

Zie: http://www.scriptio.nl/Nieuwsbrief/Escriptio-0308a.html

Zie: http://www.rembrandthuis.nl/

Documentaire over Rembrandt van de Britse kunsthistoricus Tim Marlow:

Zie: http://www.youtube.com/watch?v=n2kQtKW5kpM

Zie: http://www.youtube.com/watch?v=q9rKfBOjJuI


[1] Vlieghe, H., Kieft, G., Wansink, C., J.A., 2007, blz. 147

[2] Fuchs, R., H., 1979, blz. 62

[3] Gombrich, E.H., 2011, blz. 427

[4] Gombrich, E.H., 2011, blz. 420

[5] Gombrich, E.H., 2011, blz. 423

[6] Honour, H., Fleming, J., 1993, blz. 518

[7] Fuchs, R., H., 1979, blz. 78

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s